امروزه فضای ذخیرهسازی دستگاهها اهمیت زیادی پیدا کرده است، بهویژه با افزایش تقاضای مراکز داده هوش مصنوعی که باعث افزایش قیمت درایوها شده است. حتی بدون این افزایش قیمت، حجم روزافزون برنامهها، رسانهها و سیستمعاملها باعث پر شدن سریع فضای ذخیرهسازی میشود. بهعنوان مثال، برخی بازیهای رایانهای و کنسولی ممکن است بیش از 100 گیگابایت حجم داشته باشند، بهخصوص بازیهای آنلاین با محتوای قابل دانلود زیاد.
اگر هنگام خرید یک درایو داخلی یا خارجی متوجه شدید که فضای قابل استفاده کمتر از آن چیزی است که روی جعبه یا مشخصات فنی درج شده، ممکن است ناامیدی شما بیشتر از همیشه باشد. برای نمونه، یک درایو 512 گیگابایتی ممکن است در ویندوز تنها 477 گیگابایت فضای قابل استفاده نشان دهد؛ اختلاف 35 گیگابایتی که میتواند معادل کل آرشیو عکس یا یک فیلم 4K HDR تبدیلشده باشد.

ریشه اختلافها در محاسبات دهدهی و دودویی
بیشتر تولیدکنندگان فضای ذخیرهسازی ظرفیت را بر اساس سیستم دهدهی (دهی) محاسبه میکنند؛ به این معنا که یک کیلوبایت برابر با 1000 بایت و یک گیگابایت برابر با یک میلیارد بایت است. این روش برای مصرفکنندگان عادی که با سیستم متریک آشنا هستند، منطقیتر و قابل فهمتر است.
اما سیستمعاملها مانند ویندوز ظرفیت را بر اساس سیستم دودویی میسنجند؛ در این روش یک کیلوبایت برابر با 1024 بایت و یک گیگابایت برابر با 1,073,741,824 بایت است. هرچه اعداد بزرگتر میشوند، اختلاف بین این دو روش محاسبه بیشتر میشود. به همین دلیل، یک درایو 1 ترابایتی ممکن است در ویندوز تنها 931 گیگابایت نمایش داده شود، در حالی که در مک که از سیستم دهدهی استفاده میکند، همان 1 ترابایت نشان داده میشود.

این تفاوتها باعث سردرگمی مصرفکنندگان شده است و تاکنون شرکتهایی مانند مایکروسافت و اپل برنامهای برای تغییر سیستم محاسبه خود ندارند. تلاشهایی برای استفاده از اصطلاحات خاص دودویی مانند کیبیبایت (KiB) و گیبیبایت (GiB) انجام شده، اما این اصطلاحات هنوز بهطور گسترده پذیرفته نشدهاند و بیشتر سیستمها همچنان از KB و GB استفاده میکنند.

تأثیر سیستمعامل بر فضای قابل استفاده
یکی دیگر از دلایل کاهش فضای قابل استفاده، وجود سیستمعامل و نرمافزارهای پیشنصب شده است که بخشی از فضای ذخیرهسازی را اشغال میکنند. بهعنوان مثال، iOS 27 بیش از 22 گیگابایت از فضای یک آیفون 128 گیگابایتی را اشغال میکند و ویندوز 11 روی لپتاپهای گیمینگ ممکن است بیش از 81 گیگابایت فضا را به خود اختصاص دهد.
این موضوع باعث شده که دستگاههای با ظرفیت 64 گیگابایت تقریباً منسوخ شوند و حتی 128 گیگابایت نیز برای بسیاری از کاربران ناکافی باشد. همچنین سیستمعاملها هر سال با افزودن ویژگیهای جدید بزرگتر میشوند و برای عملکرد روان نیاز به فضای کش و حافظه موقت دارند که این فضا معمولاً بهصورت جداگانه مشخص نمیشود.
اگر فضای کافی برای این حافظههای موقت وجود نداشته باشد، عملکرد دستگاه کاهش یافته و ممکن است برنامهها دچار کرش یا توقف ناگهانی شوند. بنابراین، بهترین راهکار این است که در استفاده از فضای ذخیرهسازی محتاط باشید و همیشه فضای بیشتری از نیاز واقعی خود در نظر بگیرید تا از مشکلات احتمالی جلوگیری شود.
در نهایت، اگر هنگام خرید دستگاه جدید متوجه کاهش فضای ذخیرهسازی شدید، نگران نباشید؛ این موضوع به دلیل تفاوت در نحوه محاسبه ظرفیت و نیازهای سیستمعامل است و در بازار فعلی همچنان ادامه خواهد داشت.
