اگر به ۲۵ سال پیش، یعنی سال ۲۰۰۱ بازگردیم، فضای ذخیره‌سازی داده‌ها بسیار متفاوت بود. در آن زمان، برای انتقال فایل‌ها از کامپیوترهای خانگی بزرگ و سنگین، اغلب از فلاپی دیسک‌های ۳.۵ اینچی با ظرفیت ۱.۴۴ مگابایت استفاده می‌شد که اگر فایل‌ها بزرگ‌تر از این مقدار بودند، مجبور بودید به سراغ سی‌دی‌های خام بروید. هارددیسک‌های ابتدایی آن زمان ظرفیت حدود ۱۰ گیگابایت داشتند و ذخیره‌سازی داده‌ها به صورت فیزیکی و قابل لمس بود؛ چیزی که می‌شد روی آن برچسب زد و به راحتی گم کرد.

امروزه ظرفیت هارددیسک‌های مصرفی به حدود ۲۴ تا ۳۰ ترابایت رسیده و نمونه‌های تجاری تا ۴۴ ترابایت نیز عرضه می‌شوند. همچنین حافظه‌های SSD مصرفی تا ۸ ترابایت ظرفیت دارند. اما بخش عمده‌ای از داده‌های ما اکنون روی هارددیسک‌های مراکز داده بزرگ و ابری ذخیره می‌شود که معمولاً هیچ‌گاه آن‌ها را نمی‌بینیم. پس از سال‌ها کاهش قیمت، هزینه ذخیره‌سازی دوباره روند افزایشی پیدا کرده است.

تصویر خبر

فلاپی، دیسک زیپ و سی‌دی‌های سوخته

در اوایل دهه ۲۰۰۰، هارددیسک‌های ۱۰ گیگابایتی کمتر از ۶۰ دلار قیمت داشتند که حدود ۶ دلار به ازای هر گیگابایت بود. فلاپی دیسک‌ها که نماد ذخیره‌سازی آن زمان بودند، هنوز در سال ۲۰۰۲ توسط شرکت سونی میلیون‌ها عدد فروخته می‌شدند، هرچند اپل از سال ۱۹۹۸ استفاده از آن‌ها را در محصولات خود کنار گذاشته بود. تولید انبوه فلاپی دیسک‌ها در سال ۲۰۱۱ متوقف شد، اما هنوز در برخی صنایع مانند کنترل ترافیک هوایی کاربرد دارند و انتظار می‌رود تا سال ۲۰۲۸ به تدریج کنار گذاشته شوند.

دیسک زیپ شرکت آیومگا که در سال ۱۹۹۵ معرفی شد، گزینه ارتقاء یافته‌ای برای کسانی بود که فضای فلاپی برایشان کافی نبود. این دیسک‌ها ۱۰۰ مگابایت ظرفیت داشتند اما مشکل «کلیک مرگ» که ناشی از خرابی درایو بود، باعث شکایت‌های حقوقی علیه شرکت شد. در نهایت، سی‌دی‌ها با ظرفیت حدود ۷۰۰ مگابایت، جایگزین هر دو شدند و حتی در سال‌های اخیر دوباره محبوبیت پیدا کرده‌اند. دی‌وی‌دی‌ها نیز به دلیل قیمت بالای درایوهای رایت‌کننده در آن زمان، نتوانستند به سرعت جایگزین سی‌دی‌ها شوند.

فلش‌درایوها و فضای ابری

در همان زمان که سی‌دی‌ها در حال فراگیر شدن بودند، فناوری فلش‌درایوها نیز ظهور کرد. اولین فلش‌درایوهای USB با ظرفیت ۸ مگابایت عرضه شدند که معادل پنج فلاپی دیسک بودند و به راحتی به جاسوئیچی وصل می‌شدند و بدون نیاز به درایور یا نرم‌افزار خاصی به پورت USB متصل می‌شدند. شرکت دل در سال ۲۰۰۳ شروع به حذف درایو فلاپی از کامپیوترهای خود کرد و به جای آن فلش‌درایو ۱۶ مگابایتی به قیمت ۲۰ دلار ارائه داد.

مشکل اصلی فلش‌درایوها نیز امکان گم شدن یا فراموش کردن آن‌ها بود. راه‌حل این مشکل، فضای ذخیره‌سازی ابری بود که آمازون در سال ۲۰۰۶ با سرویس S3 معرفی کرد و فضای ذخیره‌سازی را به قیمت ۱۵ سنت به ازای هر گیگابایت در ماه اجاره می‌داد. این سرویس ابتدا برای توسعه‌دهندگان طراحی شده بود، اما زیرساختی بود که سرویس‌هایی مانند دراپ‌باکس در سال ۲۰۰۸ روی آن ساخته شدند و امکان همگام‌سازی خودکار فایل‌ها بین دستگاه‌های مختلف را فراهم کردند.

وضعیت امروز ذخیره‌سازی

امروزه شرکت سیگیت هارددیسک‌های ۴۴ ترابایتی تولید می‌کند که حجمی ۴۴۰۰ برابر بزرگ‌تر از هارددیسک‌های ۱۰ گیگابایتی سال ۲۰۰۰ دارند. کارت‌های حافظه microSD با ظرفیت ۲ ترابایت که از ناخن کوچک‌تر هستند، می‌توانند معادل حدود ۱.۴ میلیون فلاپی دیسک اطلاعات ذخیره کنند. البته این هارددیسک‌های بزرگ فقط به شرکت‌های بزرگ ارائه می‌شوند و کاربران عادی معمولاً از فضای ابری و حافظه‌های محلی با ظرفیت کمتر استفاده می‌کنند.

امروزه گوشی‌های هوشمند به طور خودکار عکس‌ها و ویدیوها را به فضای ابری منتقل می‌کنند، اما فضای رایگان معمولاً پس از چند سال پر می‌شود. شرکت مشاوره گارتنر پیش‌بینی کرده است که قیمت حافظه‌های DRAM و SSD تا پایان سال جاری ۱۳۰ درصد افزایش خواهد یافت، زیرا تقاضای بالای خریداران سازمانی از عرضه کارخانه‌ها پیشی گرفته است. هارددیسک‌ها نیز از این افزایش قیمت مستثنی نیستند، زیرا شرکت‌های بزرگ ابری نیز مشتریان اصلی آن‌ها هستند. بنابراین دیگر نمی‌توان انتظار داشت که هر سال با همان هزینه، فضای ذخیره‌سازی بزرگ‌تری خریداری کرد.

مهین صالحی

مهین صالحی

نویسنده بیزنس سون