احتمالاً تا به حال در دستگاههای مختلف، به خصوص غیر ویندوزی، با تاریخ اول ژانویه ۱۹۷۰ مواجه شدهاید. شاید فکر کنید این تاریخ بهخاطر یک خطا یا نقص فنی ظاهر شده، اما در واقع این تاریخ یک انتخاب عمدی و مهم در نحوه ثبت زمان توسط کامپیوترها است.
اول ژانویه ۱۹۷۰ ساعت ۰۰:۰۰ به وقت هماهنگ جهانی (UTC) به عنوان نقطه شروع یا «اپوک» زمان یونیکس شناخته میشود. اپوک به معنای لحظهای کلیدی است که سیستمهای زمانسنجی بر اساس آن شروع به شمارش میکنند. سیستم عامل یونیکس که توسعه آن از اواخر دهه ۱۹۶۰ آغاز شد، پایهای برای بسیاری از سیستمهای عامل مدرن مانند لینوکس، مکاواس و اندروید است. ویندوز تنها استثنا در این میان به شمار میرود.

در زمان توسعه یونیکس، برنامهنویسان نیاز داشتند روشی برای ثبت زمان داشته باشند. ابتدا تلاشهایی بر اساس سرعت ساعت سیستم (۶۰ هرتز) انجام شد، اما این روش با استفاده از عدد صحیح ۳۲ بیتی، تنها کمتر از ۲.۵ سال دوام میآورد. سپس تصمیم گرفته شد زمان بر حسب ثانیه ثبت شود و تاریخ اول ژانویه ۱۹۷۰ به عنوان نقطه شروع انتخاب شد، چون عدد ۳۲ بیتی برای ثبت ثانیهها تا مدتها کافی به نظر میرسید.
از آن زمان تاکنون، زمان یونیکس تعداد ثانیههایی است که از آن لحظه گذشته است. استفاده از زمان UTC به دلیل استاندارد بودن آن در سراسر جهان و سادگی محاسبات برای کامپیوترها انتخاب شده است. وقتی دستگاهی نمیتواند زمان را به درستی بخواند یا مقدار صفر دریافت میکند، معمولاً تاریخ ۱۹۷۰ به عنوان پیشفرض نمایش داده میشود. در مناطق زمانی عقبتر از UTC، این تاریخ به صورت ۳۱ دسامبر ۱۹۶۹ نمایش داده میشود.


مشکل سال ۲۰۳۸
زمان یونیکس به صورت یک عدد صحیح ۳۲ بیتی علامتدار ذخیره میشود. این نوع عدد میتواند مقادیر مثبت و منفی را ثبت کند و به همین دلیل امکان ثبت تاریخهای قبل از ۱۹۷۰ را فراهم میکند. اما این محدودیت باعث میشود که بیشینه مقدار قابل ذخیره ۲,۱۴۷,۴۸۳,۶۴۷ ثانیه باشد که در ساعت ۳:۱۴:۰۷ صبح اول ژانویه ۱۹۳۸ به پایان میرسد. پس از این زمان، عدد به صورت منفی تفسیر میشود و زمان به اشتباه به سال ۱۹۰۱ برمیگردد. این مسئله به «مشکل سال ۲۰۳۸» معروف است.
خوشبختانه سیستمهای مدرن یونیکس و مشابه آن از اعداد ۶۴ بیتی استفاده میکنند که میتواند میلیاردها سال زمان را ثبت کند و این مشکل را به تعویق میاندازد. اما دستگاههای قدیمیتر ۳۲ بیتی، مانند آیفون ۴، ممکن است در این تاریخ دچار مشکل شوند. بیشترین نگرانی مربوط به دستگاههای قدیمی و تعبیهشده در وسایل مختلف است که به سختی بهروزرسانی میشوند و باید تا سال ۲۰۳۸ جایگزین شوند اگر زمان دقیق برایشان اهمیت دارد.


چالشهای ثبت زمان در کامپیوترها
ممکن است این مشکل را با بحران سال ۲۰۰۰ (Y2K) اشتباه بگیرید، اما تفاوت اساسی وجود دارد. Y2K ناشی از ذخیره سال تنها با دو رقم بود که باعث میشد سال ۲۰۰۰ به اشتباه ۱۹۰۰ تفسیر شود، در حالی که مشکل ۲۰۳۸ به دلیل محدودیت عدد صحیح ۳۲ بیتی است.
روشهای دیگری هم برای ثبت زمان وجود دارد. بسیاری از دستگاهها دارای ساعت واقعی (RTC) هستند که با باتری CMOS کار میکند و زمان را حتی در حالت خاموشی حفظ میکند. ویندوز از تاریخ ۱ ژانویه ۱۶۰۱ به عنوان اپوک استفاده میکند و زمان را بر اساس تعداد تیکهای ۱۰۰ نانوثانیهای ذخیره میکند. همچنین پروتکل NTP وجود دارد که زمان کامپیوترها را با سرورهای دقیق اینترنتی هماهنگ میکند.
ثبت زمان در کامپیوترها با چالشهایی مانند ثانیههای کبیسه، تغییرات ساعت تابستانی، تغییرات منطقه زمانی و اصلاحات تقویمی همراه است، اما اکنون دلیل ظاهر شدن تاریخ ۱۹۷۰ و اهمیت آن را بهتر میدانید.
