اگر در دهههای ۲۰۰۰ یا ۲۰۱۰ علاقهمند به کامپیوتر بودید، احتمالاً با محبوبیت اورکلاک کردن پردازندهها آشنا هستید. اورکلاک به معنای افزایش سرعت کلاک پردازنده فراتر از مشخصات کارخانهای است که به شما امکان میدهد عملکرد بیشتری از پردازنده خود استخراج کنید و حتی آن را به سطح پردازندههای ردهبالا نزدیک کنید.
اما در سالهای اخیر، این روش کمتر مورد توجه قرار گرفته است، هرچند هنوز هم روی پردازندههای مدرن امکانپذیر است. تعداد راهنماها و جامعه کاربران فعال در زمینه اورکلاک به مراتب کمتر شده است. دلیل این تغییر چیست و چرا حتی کاربران حرفهای دیگر به دنبال افزایش عملکرد رایگان از سختافزار خود نیستند؟

چرا اورکلاک پردازنده دیگر محبوب نیست؟
اورکلاک به شکل سنتی هنوز وجود دارد اما بیشتر به سمت روشهای خودکار و کمدردسر رفته است. پردازندهها و مادربوردهای جدید قابلیتهایی دارند که به صورت هوشمند سرعت کلاک را فراتر از حد تبلیغشده افزایش میدهند، البته فقط زمانی که بار کاری بالا باشد. در گذشته، پردازندهها تنها دو سرعت کلاک پایه و بوست داشتند و تغییرات دستی لازم بود.
امروزه، هرچند مشخصات پایه و بوست هنوز اعلام میشوند، اما این اعداد دیگر قطعی نیستند. بسیاری از مادربوردها در منوی BIOS گزینهای به نام Multi-Core Enhancement یا Enhanced Turbo دارند که به صورت الگوریتمی سرعت کلاک را بالاتر از تنظیمات کارخانه میبرد. این قابلیت باید به صورت دستی فعال شود و کار پیچیده تغییر ضریب فرکانس هستهها را بسیار سادهتر کرده است.
پردازندههای AMD Ryzen نیز ویژگی Precision Boost Overdrive (PBO) را دارند که به صورت خودکار توان و جریان پردازنده را افزایش میدهد تا در صورت وجود فضای حرارتی کافی، فرکانسهای بالاتری روی هستههای بیشتر حفظ شود. نسخه پیشرفتهتر آن یعنی PBO2، با ابزار Ryzen Master امکان تنظیم دقیق ولتاژ و منحنی فرکانس را فراهم میکند تا به فرکانسهای بوست بالاتری دست یابید.
همچنین، پردازندههای مدرن به گونهای طراحی شدهاند که فضای زیادی برای افزایش عملکرد باقی نمیگذارند. پیشتر سازندگان پردازنده بسیار محافظهکار بودند و سرعت کلاک را پایینتر از حد نهایی تنظیم میکردند تا بدترین نمونههای تولید شده نیز پایدار باشند. اما اکنون با پیشرفت فناوری ساخت، پردازندهها به صورت پیشفرض نزدیک به حد نهایی عملکرد خود تنظیم میشوند.
آیا اورکلاک کردن پردازنده امن و منطقی است؟
اورکلاک هنوز هم ایمن است اما دیگر مانند گذشته بازده قابل توجهی ندارد. همچنین مصرف انرژی و نیاز به خنککننده بهتر افزایش مییابد. اگر از خنککننده هوایی که همراه پردازنده آمده استفاده میکنید، احتمالاً ظرفیت کافی برای کنترل دمای بالاتر را ندارد. حتی ویژگیهایی مانند PBO نیز با خنککنندههای بهتر عملکرد بهتری دارند.
برای مثال، خنککننده AMD Wraith Stealth برای Ryzen 7600 کافی بود اما در بار کاری دمای پردازنده بین 85 تا 90 درجه سانتیگراد بود که فضای حرارتی کمی برای افزایش فرکانس باقی میگذاشت. البته نیازی به خنککنندههای گرانقیمت نیست؛ مدلهایی مانند Peerless Assassin 120 که کمتر از 50 دلار قیمت دارد، عملکرد به مراتب بهتری نسبت به خنککنندههای پیشفرض ارائه میدهند.
در پلتفرم AMD، PBO2 به صورت پیشفرض فعال نیست و میتوانید با کمی تلاش و تنظیم ولتاژ و فرکانس، اورکلاک سادهای داشته باشید. کیفیت سیلیکون و دقت ساخت در عملکرد پردازندهها متفاوت است که به آن binning گفته میشود. این موضوع باعث میشود برخی پردازندهها بهتر از بقیه اورکلاک شوند.
اینتل ویژگی مشابهی ندارد اما پردازندههای جدید آن نیز به صورت خودکار از فضای حرارتی برای افزایش فرکانس بهره میبرند. بنابراین، اگرچه اورکلاک دستی کمتر محبوب شده، اما خرید مادربوردهای ردهبالا که توان و فرکانس بوست بیشتری را پشتیبانی میکنند، هنوز مزایایی دارد. فقط کافی است Multi-Core Enhancement و PBO را در BIOS فعال کنید.
