بنیاد ویکی‌مدیا، متولی پروژه ویکی‌پدیا، در پرونده حقوقی مطرح شده توسط روزنامه نیویورک تایمز علیه شرکت‌های اوپن‌ای‌آی و مایکروسافت، موضع خود را اعلام کرد. این پرونده به موضوع استفاده از محتوای منتشر شده توسط نیویورک تایمز برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی می‌پردازد و سوال اصلی این است که آیا این استفاده نقض قوانین حق نشر محسوب می‌شود یا خیر.

نیویورک تایمز معتقد است شرکت‌هایی مانند اوپن‌ای‌آی نباید به صورت آزادانه از محتوای منتشر شده آن‌ها بهره‌برداری کنند، در حالی که اوپن‌ای‌آی و مایکروسافت استدلال می‌کنند که آموزش و به‌کارگیری مدل‌های هوش مصنوعی بر اساس داده‌های منتشر شده، برای پیشرفت فناوری ضروری است و در چارچوب استفاده منصفانه (Fair Use) قرار می‌گیرد.

بنیاد ویکی‌مدیا اما رویکردی میانه را پیشنهاد می‌دهد. در پرونده‌ای که به عنوان «دوست دادگاه» (Amicus Brief) ارائه شده، این بنیاد با نظر اوپن‌ای‌آی و مایکروسافت موافق است و هشدار می‌دهد که تفسیر بسیار محدود از استفاده منصفانه می‌تواند نوآوری‌های فناوری را به شدت محدود کند. از سوی دیگر، اگر استفاده منصفانه به صورت گسترده و بدون قید و شرط پذیرفته شود، ممکن است به وبی بسته و محدود منجر شود که در آن دسترسی به منابع ثانویه معتبر کاهش یافته و دانش تضعیف شود.

بنیاد ویکی‌مدیا پیشنهاد می‌کند که استفاده منصفانه باید به دو مورد خاص برای شرکت‌های هوش مصنوعی محدود شود: اول، برخی سناریوهای آموزش مدل و دوم، تکنیکی به نام «تولید تقویت‌شده با بازیابی» (Retrieval-Augmented Generation یا RAG) که خروجی مدل‌های زبان بزرگ را با ارجاع به پایگاه‌های دانش معتبر خارج از داده‌های آموزشی بهینه می‌کند. البته این بنیاد مخالف استفاده از RAG در حالتی است که مدل صرفاً مقالات موجود را بدون ارجاع مناسب بازتولید کند.

در مورد آموزش مدل‌ها، بنیاد ویکی‌مدیا معتقد است که استخراج محتوای دارای حق نشر باید در صورتی به عنوان استفاده منصفانه تلقی شود که برای آموزش مدل‌های زبان بزرگ به کار رود که «چیزی نو و متفاوت از منابع اصلی» ارائه می‌دهند. جالب است بدانید که خود ویکی‌پدیا یکی از باکیفیت‌ترین مجموعه داده‌هایی است که برای آموزش این مدل‌ها استفاده می‌شود.

استیفن لاپورت، مشاور حقوقی بنیاد ویکی‌مدیا، در این باره نوشته است: «حکمی که اصول استفاده منصفانه را به دقت اعمال نکند، می‌تواند پایداری دانش آزاد را به خطر بیندازد و توسعه فناوری‌های متن‌باز را متوقف کند که در نهایت دسترسی همه به اطلاعات را تحت تاثیر قرار خواهد داد. دادگاه باید درک کند که ویکی‌پدیا از طریق فرایندی مشارکتی شکل گرفته که نیازمند پایه‌ای قوی از دانش انسانی باز و در دسترس است تا بتواند به رشد خود ادامه دهد.»

انتظار می‌رود حکم نهایی در این پرونده به زودی صادر شود. این پرونده یکی از بیش از دوازده پرونده مشابه است که در دادگاه‌ها در جریان است و می‌تواند پیش‌زمینه مهمی برای آینده حقوق نشر و هوش مصنوعی ایجاد کند.

مهین صالحی

مهین صالحی

نویسنده بیزنس سون