باتریهای خودروهای برقی باید ظرفیت بسیار بالایی داشته باشند تا بتوانند مسافتهای طولانی را طی کنند و در عین حال سریع شارژ شوند، اما در هنگام کار تحت بار زیاد، دمای آنها باید کنترل شود. سیستمهای خنککننده باتری نقش حیاتی در حفظ عملکرد و طول عمر این باتریها ایفا میکنند.
چرا باتری خودروهای برقی نیاز به خنککننده دارند؟
مطالعات نشان دادهاند که باتریهای خودروهای برقی به طور متوسط سالانه حدود ۲.۳ درصد از سلامت خود را از دست میدهند. این کاهش سلامت در مناطق گرمسیری حدود ۰.۴ درصد بیشتر است و استفاده مکرر از شارژ سریع با توان بالای ۱۰۰ کیلووات میتواند نرخ کاهش سلامت باتری را تا ۳ درصد در سال افزایش دهد. در مقابل، خودروهایی که کمتر از شارژ سریع استفاده میکنند، حدود ۱.۵ درصد کاهش سلامت سالانه دارند.
در شارژ سریع، جریانهای بالای ۳۰۰ آمپر از باتری عبور میکند که باعث تولید گرمای زیادی میشود و این گرما باید به سرعت دفع شود. تحقیقات نشان دادهاند که اختلاف دمای بیش از ۵ درجه سانتیگراد در سلولهای باتری میتواند سرعت فرسودگی آنها را تا ۲۵ درصد افزایش دهد. همچنین در دماهای پایین، مقاومت داخلی باتری افزایش یافته و شارژ سریع میتواند باعث ایجاد لایهای از لیتیم فلزی روی الکترودها شود که به مرور زمان آسیبزا است.
انواع سیستمهای خنککننده باتری
در ابتدا، خودروهایی مانند نیسان لیف مدل ۲۰۱۰ از خنککننده هوایی غیرفعال برای باتری ۲۴ کیلوواتساعتی خود استفاده میکردند، اما شرکتهایی مانند تسلا، جنرال موتورز و فورد از سیستمهای خنککننده مایع بهره بردند. مزیت سیستمهای مایع این است که انرژی کمتری نسبت به خنککننده هوایی مصرف میکنند و میتوانند دمای باتری را بهتر کنترل کنند.
برای مثال، نسل سوم نیسان لیف که در سال ۲۰۲۵ معرفی شد، به باتری ۷۵ کیلوواتساعتی با خنککننده مایع مجهز شده است. برخی خودروسازان مانند بیامو در مدل i3 از سیستم خنککننده مایع صرفنظر کرده و به جای آن از مبرد سیستم تهویه مطبوع برای خنک کردن باتری استفاده کردند.
شرکت مکلارن نیز در مدل Speedtail خود، سلولهای باتری را در روغن عایق الکتریکی غوطهور کرده که این روش خنککننده غوطهوری میتواند تا سه برابر بهتر از صفحات خنککننده حرارت را منتقل کند.
مسیر انتقال حرارت در سیستم خنککننده
معمولاً سیستم خنککننده باتری به رادیاتور متصل است تا در شرایط بار کم گرمای تولید شده را دفع کند و در شرایط شارژ سریع یا بار زیاد، از طریق مبدل حرارتی به سیستم تهویه مطبوع خودرو متصل میشود تا گرمای بیشتری را دفع کند.
برای نمونه، سیستم مدیریت حرارتی نیسان میتواند بین این دو حالت سوئیچ کند و در شارژ خانگی، گرمای تولید شده توسط شارژر را به باتری منتقل کند تا آن را گرم نگه دارد. تسلا مدل Y از شیر کنترلی به نام «اکتوالو» استفاده میکند که مایع خنککننده را بین موتور، باتری و قطعات الکترونیکی جابجا میکند.
همچنین تسلا در حال بررسی پتنتی است که با کارکرد ناکارآمد موتور، گرمای اضافی تولید شده را برای گرم کردن باتری به کار میگیرد. جنرال موتورز نیز با استفاده از پمپ حرارتی اولتیوم، گرمای تولید شده توسط باتری، قطعات الکترونیکی و حتی بدن سرنشینان را جمعآوری کرده و برای گرم کردن کابین استفاده میکند که این موضوع میتواند حدود ۱۰ درصد به افزایش برد خودرو کمک کند.
اهمیت ایمنی و مقررات جدید
چین اخیراً قوانین جدیدی وضع کرده که خودروهای برقی جدید باید نشان دهند باتریهای آنها در صورت وقوع پدیده «فرار حرارتی» دچار آتشسوزی یا انفجار نمیشوند. این الزام به طور مستقیم به کیفیت سیستم خنککننده و عایقبندی باتری بستگی دارد تا از انتقال حرارت به سلولهای مجاور جلوگیری کند.
