حافظه RAM و ROM دو نوع اصلی حافظه در هر دستگاه کامپیوتری هستند که با وجود ظاهر ساده، تفاوتهای مهم و پیچیدهای دارند. در اصل، حافظه RAM جایی است که دستگاه برای پردازش اطلاعات به آن مراجعه میکند و حافظه ROM جایی است که دستگاه اطلاعات ثابت و دائمی خود را در آن نگه میدارد.
حافظه RAM (حافظه دسترسی تصادفی) دادهها و برنامههایی را که پردازنده در حال کار روی آنهاست نگه میدارد، اما با قطع برق همه اطلاعات آن پاک میشود. در مقابل، حافظه ROM (حافظه فقط خواندنی) شامل دستورالعملهای دائمی است که دستگاه برای راهاندازی نیاز دارد و این اطلاعات حتی با قطع برق حفظ میشوند.

کارکرد حافظه RAM
<pهر کاری که در دستگاه انجام میدهید، به نوعی با حافظه RAM درگیر است. برای مثال، وقتی یک تب مرورگر را باز میکنید، اطلاعات آن از حافظه ذخیرهسازی به RAM منتقل میشود تا پردازنده بتواند سریعتر به آن دسترسی داشته باشد. نوع غالب RAM، DRAM است که هر بیت داده را به صورت بار الکتریکی در یک خازن کوچک ذخیره میکند و این بار هزاران بار در ثانیه تازهسازی میشود. اگر برق قطع شود، دادههای ذخیرهشده در RAM از بین میروند.
در کامپیوترهای شخصی، RAM معمولاً به صورت ماژولهای DDR5 گرانقیمت عرضه میشود، در حالی که گوشیها و لپتاپهای باریک از نوع LPDDR استفاده میکنند که به برد لحیم شده است. کارتهای گرافیک نیز از حافظه GDDR مخصوص خود بهره میبرند. ظرفیت بالاتر RAM به معنای توانایی اجرای همزمان برنامههای بیشتر، باز کردن تبهای بیشتر و اجرای بازیهای سنگینتر است.
قیمت حافظه DRAM در ابتدای سال جاری به دلیل تقاضای شدید مراکز داده هوش مصنوعی تا ۹۰ تا ۹۵ درصد افزایش یافته است. شرکتهایی مانند NVIDIA با برنامههای سرمایهگذاری عظیم در مراکز داده هوش مصنوعی، بخش عمدهای از این حافظه را خریداری میکنند که باعث کاهش عرضه برای مصرفکنندگان عادی شده است.
چگونه حافظه ROM دیگر فقط خواندنی نیست
حافظه ROM اولیه دادهها را به صورت فیزیکی در مدار خود داشت و تغییر آن تنها با تولید دوباره چیپ ممکن بود. در سال ۱۹۵۶، حافظه PROM (حافظه فقط خواندنی قابل برنامهریزی) معرفی شد که امکان نوشتن دادهها را یک بار فراهم میکرد، اما پس از آن امکان تغییر وجود نداشت.
در سال ۱۹۷۱، مهندس اینتل، Dov Frohman، حافظه EPROM را توسعه داد که با تابش نور فرابنفش میتوانست پاک و دوباره برنامهریزی شود. سپس حافظه EEPROM آمد که پاکسازی آن به صورت الکتریکی انجام میشد. در نهایت، حافظه فلش با معرفی NOR و NAND در دهه ۱۹۸۰ به بازار آمد که امروزه در همه SSDها، گوشیها، کارتهای حافظه و USBها استفاده میشود.
به عنوان مثال، چیپ فیرمویر روی مادربورد کامپیوتر که به نام BIOS ROM شناخته میشود، در واقع یک حافظه فلش است که با بهروزرسانیهای فیرمویر بازنویسی میشود. همین موضوع در گوشیها نیز صادق است؛ حافظهای که به عنوان ROM در مشخصات گوشیهایی مانند Redmi 13 ذکر میشود، در واقع حافظه فلش UFS یا eMMC است که بخشهای سیستم آن به صورت فقط خواندنی قفل شدهاند.
جالب است بدانید که حافظه ROM واقعی را میتوان در کارتریجهای قدیمی بازیهای ویدیویی مشاهده کرد که فایلهای استخراج شده از آنها برای شبیهسازها به نام ROM شناخته میشوند. حافظه ROM واقعی هنوز در برخی دستگاههای بسیار ساده و ارزانقیمت مانند میکروکنترلرهای کوچک که کدهای ثابت اجرا میکنند وجود دارد، اما در بیشتر دستگاههای امروزی، ROM به معنای حافظهای است که کاربر نباید به آن دست بزند.
